EISENSTEIN
Jeden z historyków filmu napisał, że gdyby nie wynaleziono kamery filmowej, ludzkość i tak dowiedziałaby się o Sergiuszu Eisensteinie, jednym z największych artystów zamieszkujących Europę pierwszej połowy naszego wieku. Być może zostałby on malarzem lub wielkim konstruktorem, reformatorem teatru lub filozofem, historykiem sztuki albo poetą.
Nie jest to czysta fantazja: Eisenstein, reżyser filmowy, istotnie wykonywał wszystkie te prace i jego działalność w filmie stanowiła jedynie wypadkową tych wszechstronnych uzdolnień.
Eisenstein urodził się w zamożnej rodzinie mieszczańskiej w Rydze w roku 1898. Ukończył wydział inżynierii lądowej w Petersburgu i w czasie wojny domowej w ZSRR, służąc jako ochotnik w Armii Czerwonej, zajmował się budowaniem fortyfikacji. Po wojnie pracował w teatrze, tworząc kilka przedstawień, które przeszły do historii, napisał kilka grubych tomów poświęconych teorii i historii sztuki — malarstwu Leonarda da Vinci, freskom rosyjskiego średniowiecznego malarza Rublowa, powieściom Dickensa i literaturze amerykańskiej. Pozostawił tysiące znakomitych szkiców i rysunków, których nie powstydziłby się żaden malarz, wreszcie pisał niektóre swoje scenariusze filmowe w formie poematów prozą, posiadających wartość literacką, niezależnie nawet od ich realizacji ekranowej. Słowem — był to człowiek genialny, naznaczony tym rodzajem wszechstronnego geniuszu, jaki spotykamy najczęściej u ludzi renesansu, na przykład u Leonarda da Vinci, który był równocześnie malarzem, konstruktorem, projektantem zabawek optycznych, machin oblężniczych oraz modeli aparatów latających, albo u Kopernika, genialnego astronoma, który „wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”, a równocześnie zajmował się fortyfikowaniem i obroną Fromborka przed Krzyżakami oraz napisał traktat ekonomiczny o teorii pieniądza, do dziś dnia znany jako teoria monetarna Kopernika.
Eisenstein jednak, podobnie jak i tamci, był przede wszystkim synem swojego czasu, obywatelem XX wieku. Gdy wybuchła Rewolucja Październikowa, miał on 19 lat. Jego przystąpienie do Armii Czerwonej nie było krokiem przypadkowym i wyznaczyło całą życiową drogę Eisensteina jako artysty rewolucyjnego. Podobnie jak jego rówieśnik, Majakowski, tak i Eisenstein, usłyszawszy o ataku czerwonych na Pałac Zimowy, powiedział sobie: „moja rewolucja”. Była ona tym bardziej jego, że obok wielkich zdobyczy społecznych przyniosła ze sobą okres wspaniałego rozkwitu nowoczesnej, rewolucyjnej sztuki.